Trong chỉnh nha, bên cạnh mắc cài hoặc khay niềng, bác sĩ có thể sử dụng thêm các khí cụ hỗ trợ chỉnh nha tùy vào tình trạng răng, khớp cắn, xương hàm và mục tiêu điều trị.

Mỗi khí cụ có cấu tạo và vai trò riêng. Một số được dùng để hỗ trợ định hướng răng – hàm, một số duy trì khoảng hoặc tạo điểm neo chặn trong quá trình di chuyển răng. Không phải người niềng răng nào cũng cần sử dụng các khí cụ này.

1. Khí cụ Trainer

Trainer là khí cụ chỉnh nha tháo lắp, thường được làm từ vật liệu đàn hồi, có thiết kế định hướng vị trí của răng, lưỡi và môi.

Khí cụ thường được cân nhắc ở trẻ đang phát triển, nhằm hỗ trợ điều chỉnh một số thói quen và chức năng cơ miệng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cung răng, chẳng hạn như vị trí đặt lưỡi, cách nuốt hoặc hoạt động của môi.

Trainer không phù hợp với mọi trường hợp và cần được bác sĩ đánh giá dựa trên tình trạng răng, khớp cắn và giai đoạn phát triển của trẻ.

2. Mặt phẳng nghiêng

Mặt phẳng nghiêng là khí cụ có bề mặt nghiêng, được đặt ở vị trí phù hợp trong miệng để tạo hướng tác động lên răng khi cắn.

Khí cụ có thể được sử dụng trong một số trường hợp cần hỗ trợ điều chỉnh vị trí răng hoặc tương quan khớp cắn theo chiều trước – sau.

Tùy mục tiêu điều trị, bác sĩ sẽ xác định thiết kế, vị trí và thời gian sử dụng phù hợp. Không nên tự ý sử dụng vì khí cụ cần được thiết kế và điều chỉnh theo từng trường hợp.

3. Khí cụ tháo lắp

Khí cụ tháo lắp là nhóm khí cụ chỉnh nha có thể tháo ra và lắp vào miệng, thường được thiết kế dựa trên tình trạng răng của từng người.

Tùy mục đích, khí cụ có thể được sử dụng để tạo lực di chuyển răng ở mức độ phù hợp, hỗ trợ điều chỉnh cung răng hoặc duy trì kết quả sau một giai đoạn điều trị.

Người sử dụng có thể tháo khí cụ khi ăn uống và vệ sinh răng miệng theo hướng dẫn. Tuy nhiên, cần tuân thủ thời gian sử dụng để đạt được mục tiêu điều trị.

4. Facemask

Facemask hay mặt nạ kéo ngoài mặt là khí cụ chỉnh nha – chỉnh hình ngoài miệng, thường được cân nhắc ở trẻ đang tăng trưởng trong một số trường hợp thiểu sản hàm trên hoặc tương quan xương hạng III.

Khí cụ sử dụng lực từ bên ngoài thông qua hệ thống dây kéo và điểm tựa, nhằm hỗ trợ định hướng sự phát triển của hàm trên theo mục tiêu điều trị.

Facemask không áp dụng cho tất cả trường hợp khớp cắn ngược. Bác sĩ cần đánh giá tình trạng răng, xương hàm và giai đoạn phát triển trước khi lựa chọn khí cụ.

5. Headgear

Headgear là khí cụ chỉnh nha ngoài miệng, sử dụng vùng đầu hoặc cổ làm điểm tựa để tạo lực lên hệ thống răng – hàm.

Trong một số trường hợp, Headgear được sử dụng để kiểm soát vị trí răng cối lớn hoặc tăng cường neo chặn trong quá trình chỉnh nha. Ở trẻ đang phát triển, khí cụ cũng có thể được lựa chọn nhằm hỗ trợ kiểm soát hướng phát triển của phức hợp hàm mặt tùy từng trường hợp.

Việc sử dụng cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo lực tác động đúng mục tiêu.

6. Bộ giữ khoảng

Bộ giữ khoảng là khí cụ giúp duy trì khoảng trống trên cung răng khi răng sữa bị mất sớm, tạo điều kiện để răng vĩnh viễn có khoảng mọc phù hợp.

Khi răng sữa mất sớm, các răng kế cận có thể dịch chuyển vào khoảng trống và làm giảm không gian dành cho răng vĩnh viễn. Bộ giữ khoảng giúp hạn chế tình trạng này trong thời gian chờ răng vĩnh viễn mọc.

Việc có cần sử dụng hay không phụ thuộc vào vị trí răng mất, thời điểm mất răng và tình trạng mọc răng của trẻ.

7. Minivis

Minivis chỉnh nha là một vít nhỏ được đặt tạm thời vào xương hàm để tạo điểm neo chặn trong quá trình di chuyển răng.

Trong một số trường hợp, minivis giúp bác sĩ kiểm soát lực tốt hơn, hạn chế những chuyển động không mong muốn của các răng neo chặn và hỗ trợ thực hiện một số hướng di chuyển răng.

Minivis không phải implant thay thế răng và cũng không bắt buộc trong mọi kế hoạch chỉnh nha. Việc sử dụng được cân nhắc dựa trên tình trạng răng, xương hàm và mục tiêu điều trị.

Mỗi loại khí cụ có một vai trò riêng

Các khí cụ hỗ trợ chỉnh nha không có cùng chức năng và cũng không được sử dụng giống nhau. Trainer, mặt phẳng nghiêng và khí cụ tháo lắp có thể được sử dụng trong những mục tiêu điều trị khác nhau; Facemask và Headgear là các khí cụ ngoài miệng; bộ giữ khoảng có vai trò duy trì khoảng trên cung răng; trong khi minivis tạo điểm neo chặn tạm thời trong xương.

Việc lựa chọn khí cụ nào cần dựa trên tình trạng răng, khớp cắn, sự phát triển của xương hàm và mục tiêu điều trị. Không nên tự mua hoặc sử dụng khí cụ chỉnh nha chỉ dựa trên hình ảnh hay tình trạng tương tự của người khác.